Mustaqillik va Uchinchi Renessans: yangi O‘zbekistonning strategik taraqqiyot va intellektual yuksalish yo‘li

O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligi kuni mamlakatning zamonaviy tarixidagi eng muhim sana bo‘lib, u suveren taraqqiyotga, milliy o‘zlikni anglashga va avtonom, institutsional jihatdan barqaror davlat boshqaruvi tizimini shakllantirishga o‘tilganini anglatadi.

1991-yilda mustaqillikning e’lon qilinishi O‘zbekiston xalqiga milliy rivojlanish yo‘nalishini mustaqil belgilash, o‘ziga xos madaniyat, an’anaviy qadriyatlar va ma’naviy-axloqiy negizlarni asrab-avaylash tarixiy huquqini qaytarib bergan poydevor voqea bo‘ldi.

O‘ttiz besh yillik mustaqil bunyodkorlik yo‘li milliy modernizatsiya modelining yuqori hayotiyligini hamda davlatning jamiyat hayotining barcha jabhalarida keng ko‘lamli, chuqur o‘ylangan o‘zgarishlarni amalga oshirish qobiliyatini namoyon etdi. 

Mustaqillikning 35 yillik yubileyiga tayyorgarlik jamiyatni jipslashtiruvchi konseptual g‘oya – “Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!” chorlovi atrofida qurilmoqda, bu esa yangilangan Konstitutsiya hamda “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida belgilangan mamlakatni rivojlantirishning strategik mo‘ljallari va uzoq muddatli vazifalariga to‘liq hamohangdir.

O‘tgan o‘n yilliklar davomida respublikada tubdan yangi iqtisodiy tizim shakllantirildi, uning negizida bozor iqtisodiyoti tamoyillari, xususiy tadbirkorlik tashabbuslarini har tomonlama muhofaza qilish va rag‘batlantirish, shuningdek, xorijiy kapitalni izchil jalb etish tamoyillari yotadi. Xomashyo yo‘nalishidan zamonaviy yuqori texnologik ishlab chiqarishlarni tashkil etishga o‘tilgani milliy iqtisodiyot tarkibini sezilarli darajada diversifikatsiya qilish imkonini berdi. Sanoatning bazaviy tarmoqlari, energetika sektori va transport-logistika tarmog‘ini chuqur modernizatsiya qilish bilan bir qatorda, raqamli iqtisodiyotni, elektron davlat xizmatlarini va innovatsion texnologiyalarni jadal rivojlantirish ustuvor yo‘nalishga aylandi. Zamonaviy kun tartibida ekologik siyosat alohida o‘rin tutadi: “Yashil makon” umummilliy loyihasi kelajak avlodlar uchun tabiiy resurslarni asrab-avaylashga qaratilgan ekologik barqaror, “yashil” hududiy va shaharsozlik rivojlanishi tamoyillariga tizimli o‘tilganini aks ettiradi.

Davlat qurilishi va milliy taraqqiyot tuzilmasida inson kapitalini hamda ta’lim tizimini kompleks rivojlantirish markaziy va muqobilsiz ustuvor yo‘nalishni egallaydi. “Inson qadri uchun” fundamental tamoyilini hayotga tatbiq etish doirasida maktabgacha ta’limdan tortib oliy va oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’limgacha bo‘lgan barcha bosqichlarni qamrab olgan uzluksiz ta’lim tizimida chuqur konseptual va transformatsion islohotlar izchil amalga oshirilmoqda.

Maktabgacha ta’lim sohasida qamrov darajasini keskin oshirish, davlat-xususiy sheriklik va muqobil shakllarni keng joriy etish orqali ilk yoshdagi bolalarning intellektual va jismoniy rivojlanishi uchun mustahkam poydevor yaratildi. Umumiy o‘rta ta’limda esa ilg‘or xorijiy tajribalar va xalqaro standartlar asosida ishlab chiqilgan milliy o‘quv dasturi amaliyotga tatbiq etilmoqda. Ushbu dastur o‘quvchilarga shunchaki nazariy bilimlarni yodlatish emas, balki ularda tanqidiy va mantiqiy fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish, STEM (fan, texnologiya, injiring va matematika) bilimlarini amaliyotda qo‘llash va muammolarni hal etish ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan.

Iqtidorli yoshlarni barvaqt aniqlash, saralash va ularni global raqobatga tayyorlashning samarali mexanizmi sifatida Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablar tarmog‘i tubdan kengaytirildi. Bu muassasalar butun ta’lim tizimi uchun standart va “innovatsion lokomotiv” vazifasini o‘tamoqda. Shu bilan birga, zamonaviy raqamli ko‘nikmalarni egallash, dasturlash va sun’iy intellekt texnologiyalarini o‘zlashtirishga xizmat qiluvchi IT-parklar, raqamli texnologiyalar markazlari va innovatsion klasterlarning barpo etilishi yosh avlodning global mehnat bozorida raqobatbardoshligini ta’minlamoqda.

Oliy ta’lim sohasida yoshlarni oliy ma’lumot bilan qamrab olish darajasi bir necha barobarga oshirildi. Bu jarayon nafaqat davlat oliy o‘quv yurtlari imkoniyatlarini kengaytirish, balki nodavlat (xususiy) universitetlar hamda dunyoning yetakchi xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallarining faol ochilishi evaziga amalga oshirilmoqda. Oliy o‘quv yurtlariga akademik, moliyaviy va tashkiliy mustaqillikning berilishi ularda ta’lim sifatini oshirish, tadqiqot va innovatsiyalarni ishlab chiqarish bilan integratsiya qilish imkonini berdi.

Sohadagi islohotlarning eng muhim bo‘g‘ini sifatida pedagog xodimlar va o‘qituvchilarning jamiyatdagi ijtimoiy maqomi, obro‘-e’tibori va qadrini oshirishga qaratilgan tizimli davlat siyosati yuritilmoqda. O‘qituvchilar mehnatini munosib moddiy va ma’naviy rag‘batlantirish, milliy hamda xalqaro sertifikatlarga ega bo‘lgan pedagoglarga 15 foizdan 50 foizgacha ustamalar belgilash, ularning huquqiy himoyasini mustahkamlash va kasbiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash orqali ta’lim sifatini yangi bosqichga olib chiqish ta’minlanmoqda. Bu kabi salmoqli va kompleks chora-tadbirlarning barchasi Yangi O‘zbekistonning Uchinchi Renessans davriga qo‘yayotgan eng mustahkam intellektual va strategik poydevori bo‘lib xizmat qilmoqda.

Suveren taraqqiyotning muhim vektori ma’naviy tiklanish, tarixiy xotirani asrab-avaylash hamda millatlararo va dinlararo hamjihatlikni izchil mustahkamlash hisoblanadi. Mamlakatda ko‘p asrlik tarixiy-madaniy merosni chuqur anglash va buyuk ajdodlar xotirasini abadiylashtirish uchun barcha zarur sharoitlar yaratilgan. Toshkentdagi Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqanddagi yangilangan Imom Buxoriy majmuasi hamda “Yangi O‘zbekiston” bog‘idagi “Istiqlol” monumenti kabi noyob obyektlarning keng ko‘lamli qurilishi va yangilanishi zamonlar o‘rtasidagi tarixiy bog‘liqlikning uzviyligini va xalqning ma’naviy ildizlariga bo‘lgan yuksak hurmatini ifodalaydi. Gumanitar o‘lchovda ushbu siyosat fuqarolarning diniy ehtiyojlarini ro‘yobga chiqarish uchun qulay sharoitlar yaratishda, shu jumladan Haj va Umra ziyoratlarini tashkil etishda - jumladan, mehnat faxriylari va munosib fuqarolarni yuborish bo‘yicha ijtimoiy davlat tashabbuslarini amalga oshirishda - shuningdek, nuroniylar va mahalla fuqarolar yig‘inlari faollarini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash choralarini kengaytirishda namoyon bo‘ladi.

Shunday qilib, O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar va “Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!” ezgu g‘oyasi atrofida shakllangan intellektual hamda ma’naviy poydevor Yangi O‘zbekistonning Uchinchi Renessans sari dadil ilgarilashini hamda mamlakatimizning barqaror taraqqiyotini ta’minlashda ishonchli kafolat bo‘lib xizmat qiladi.

Madinabonu Kadirova,

“Arab tili va adabiyoti al-Azhar kafedrasi” dotsenti